DECLARACION UNIVERSALA DELS DRETS HUMANS
Preambul
Considerant que de reconisser la dignitat inerenta a totes los membres de la familha umana e lors dreches egals e inalienables constitus lo fondament de la libertat, de la justcia e de la patz dins lo mond,
Considerant que de desconisser e mespresar los dreches de l'me a menat a de barbaritats otrajantas per la conscincia de l'umanitat e que l'aveniment d'un mond ont los ssers umans sern liures de parlar e de creire, deliurats de la terror e de la misria, es estat proclamat coma l'aspiracion mai nauta de l'me,
Considerant qu'es essencial que los dreches de l'me sin aparats per un regime de drech per tal que l'me si pas obligat al suprme recors de se revoltar contra la tirania e l'opression,
Considerant qu'es essencial d'encoratjar lo desvolopament de relacions amicalas entre las nacions,
Considerant que, dins la Carta, los pbles de las Nacions Unidas an tornat proclamar lor fe dins los dreches fondamentals de l'me, dins la dignitat e la valor de la persona umana, dins l'egalitat dels dreches dels mes e de las femnas, e que se son declarats resolguts a favorir lo progrs social e a instaurar de melhoras condicions de vida dins una libertat mai bla,
Considerant que los Estats Membres se son engatjats a assegurar, en cooperacion amb l'Organisacion de las Nacions Unidas, lo respecte universal e efectiu dels dreches de l'me e de las libertats fondamentalas,
Considerant qu'una concepcion comuna d'aqueles dreches e libertats es de la mger importncia per que se realise plenament aquel engatjament,
l'Assemblada Generala proclama
la presenta Declaracion Universala dels Dreches de l'me
coma l'ideal comun que totes los pbles e las Nacions devon cercar a atnher, per tal que totes los individs e totas las institucions, en gardant de contunh aicesta Declaracion presenta a l'esperit s'efrcen, per l'ensenhament e l'educacion, de desvolopar lo respcte d'aqueles dreches e libertats e d'assegurar, per de mesuras progressivas d'rdre nacional e internacional, la reconeissena e l'aplicacion universalas e efectivas, tant demest los pbles dels Estats Membres coma demest los dels territris plaats jos lor jurisdiccion.
Article 1
Totes los ssers umans naisson liures e egals en dignitat e en dreches. Son dotats de rason e de conscincia e se devon comportar los unes amb los autres dins un esperit de fraternitat.
Article 2
Tota persona se pt prevaler de totes los dreches e de totas las libertats proclamada dins la presenta Declaracion, sense cap de distincion de raa, de color, de sxe, de lenga, de religion, d'opinion politica o d'autra mena, d'origina nacionala o sociala, de fortuna, de naissena o de quina autra situacion que si. 
Se far pas tanpauc cap de distincion fondada sus l'estatut politic, administratiu e internacional de pas o territri que la persona ne depend juridicament, qu'aquel pas o territri si independent, jos tutla, non-autonme o soms a quina limitacion de sobeiranetat que si.
Article 3
Tot individu a drech a la vida, a la libertat e a la seguretat de sa persona.
Article 4
Degun ser pas tengut en esclavatge ni en servitud; l'esclavatge e lo trafic d'esclaus son probits dins totas lors formas.
Article 5
Degun ser pas soms a la tortura, ni a de penas o tractaments crudls, inumans o degradants.
Article 6
Tota persona, a quin endrech que si, a drech a la reconeissena de sa personnalitat juridica.
Article 7
Totes son egals davant la lei e an lo drech de n'obtner la meteissa proteccion, sense distincions. Totes an lo drech a una meteissa proteccion contra quina discriminacion que si que vile la presenta Declaracion e contra tota provocacion a una tala discriminacion.
Article 8
Tota persona a drech a un recors efectiu al prp de las jurisdiccions nacionalas competentas contra los actes que vilen los dreches fondamentals que li son reconeguts per la constitucion o la lei.
Article 9
Degun pt pas sser arrestat, embarrat o exiliat arbitrriament.
Article 10
Tota persona a lo drech, en plena egalitat, que sa causa si recebuda ambe equitat e publicament per un tribunal independent e imparcial, que decidir, si de sos dreches e obligacions, si de la legitimat de tota acusacion portada contra ela en matria penala. 
Article 11
1. Se presums qu'es innocenta tota persona acusada d'un acte delictus, tant que sa culpablitat es pas estada establida legalament al cors d'un procs public ont totas las garentias necessrias per la si defensa li sern estadas asseguradas. 
2. Degun ser pas condemnat per d'accions o d'omissions que, quand foguron comesas, constitussin pas un acte delictus segon lo drech nacional o internacional. S'impausar pas tanpauc cap de pena mai frta que la qu'ra aplicabla al moment que se comett l'acte delictus. 
Article 12
Degun ser pas l' objcte d'intrusions arbitrrias dins sa vida privada, sa familha, son domicili o sa correspondncia, ni d'atacs contra son onor e sa reputacion. Tota persona a drech a la proteccion de la lei contra d'intrusions e d'atacs d'aquela mena. 
Article 13
1. Tota persona a lo drech de circular liurament e de causir sa residncia a l'interior d'un Estat. 
2. Tota persona a lo drech d'abandonar tot pas, quitament lo sieu, e de tornar dins son pas. 
Article 14
1. En cas de persecucion, tota persona a lo drech de cercar asil e de beneficiar de l'asil dins d'autres pases. 
2. Aquel drech se poir pas invocar contra una accion judiciria que s'aprendr vertadieirament a de crimes de drech comun ou o a d'actes opausats a las finalitats e als principis de las Nacions Unidas. 
Article 15
1. Tot individ a drech a un nacionalitat 
2. Degun pt pas sser privat arbitrriament de sa nacionalitat ni del drech de cambiar de nacionalitat. 
Article 16 
1. Tanleu que son maridadors, l'me e la femna sense cap de restriccion per rason de raa, nacionalitat o religion, an lo drech de se maridar e de fondar una familha. An de dreches egals en  que pertca al maridatge, pendent lo maridatge e al moment de sa dissolucion. 
2. Los maridatge se poir pas contractar qu'ambe lo consentiment liure e plen dels futurs esposes. 
3. La familha es l'element natural e fondamental de la societat e a drech a la proteccion de la societat e de l'Estat. 
Article 17
1. Tota persona, individualament e collectivament, a drech a la proprietat. 
2. Degun pt pas sser privat arbitrriament de sa proprietat. 
Article 18
Tota persona a drech a la libertat de pensada, de conscincia e de religion; aquel drech implica la libertat de cambiar de religion ou de cresena, emai la libertat de manifestar sa religion o sa cresena individualament o en comun, tant en public coma en privat, per l'ensenhament, la practica, lo culte e l'acompliment dels rites.
Article 19
Tot individ a drech a la libertat d'opinion e d'expression,  qu'implica lo drech d'sser pas carcanhat per sas opinions e lo de cercaer, de recebre e d'espandir, sense consideracion de frontiras, las informacions e las idas per quin mejan d'expression que si.
Article 20
1. Tota persona a drech a la libertat de renion e d'associacion pacificas. 
2. Degun pt pas sser obligat de far partida d'una associacion. 
Article 21
1. Tota persona a lo drech de participar a la direccion del afars publics de son pas, si dirctament, si per l'intermediairi de representants causits liurament. 
2. Tota persona a drech a accedir, dins de condicions d'egalitat, a las foncions publicas del sieu pas. 
3. La volontat del pble es lo fondament de l'autoritat dels poders publics; aquela volontat se deu exprimir grcias a d'eleccions vertadiiras que se tendrn periodicament, al sufragi universal egal amb lo vte secret o un autre procediment equivalent que garentisca la libertat de vte. 
Article 22
Tota persona, coma membre de la societat, a drech a la seguretat sociala e a la satisfaccion dels dreches economics, socials e culturals indispensables a sa dignitat e al liure desvolopament de sa personalitat, grcias a l'efr nacional e a la cooperacion internationala, segon l'organisacion e los mejans de cada pas.
Article 23
1. Tota persona a drech al trabalh, a la causida liura de son emplec, dins de condicions equitablas e satisfasentas de trabalh e a la proteccion contra lo caumatge. 
2. Tota persona a drech, sense cap de discriminacion, a un salairi egal per un trabalh egal. 
3. Tota persona que trabalha a drech a una paga equitabla e satisfasenta que li assegure, a ela emai a la familha una existncia confrma a la dignitat umana e que ser completada, se per cas es necessari, per totes los autres mejans de proteccion sociala. 
4. Tota persona a lo drech de fondar, ambe d'autres, de sindicats e de se sindicar per defendre sos intersses. 
Article 24
Tota persona a drech al repaus e als lesers e, particularament, a una limitacion rasonabla de la durada del trabalh e a de vacanas periodicas pagadas.
Article 25
1. Tota persona a drech a un nivl de vida que li assegure la santat e lo benestar a ela e a la si familha, mai que mai pel manjar, lo vestit, lo ltjament, los sunhs de santat e los servicis socials necessaris; a drech tanben a la seguretat en cas de caumatge, malauti, invaliditat, veusatge, vielhesa, e dins los autre cases que prd los mejans de se ganhar la vida sense o aver volgut. 
2. Las maires e los pichons an drech a una ajuda e a una assistncia especialas. Totes los mainatges, nascut dins lo maridatge o fra maridatge, benefcian de la meteissa proteccion sociala. 
Article 26
1. Tota persona a drech a l'educacion. L'educacion deu sser a gratis, al mens en  que pertca a l'ensenhament elementari e fondamental. L'ensenhament elementari ser obligatri. L'ensenhament tecnic e professional ser generalisat; l'ensenhament superior ser dubrt a totes d'un biais parir, en foncion dels meritis de cadun. 
2. L'educacion aur coma finalitat lo plen desvolopament de la personalitat umana e l'afortiment del respcte qu'es degut als dreches de l'm